الاجتماعية والثقافيةالدراسات البحثية

الأصول الاشتقاقية والأهمية الثقافية لأسماء أيام الأسبوع في اللغة الكردية

Etymological Origins and Cultural Significance of Weekday Names in the Kurdish Language

اعداد : مروان حمي – باحث دكتوراه، جامعة آخن التقنية، ألمانيا – التخصص: علم اللغة والاتصال

المركز الديمقراطي العربي : –

  • المجلة الدولية للدراسات الكردية : العدد الثاني عشر كانون الثاني – يناير 2026 مجلد 3، دورية علمية دولية محكمة تصدر عن #المركز_الديمقراطي_العربي برلين – ألمانيا تعنى بنشر الدراسات والبحوث في الشؤون الكردية ضمن المجالات السياسية والاقتصادية والاجتماعية والثقافية كما تهتم بنشر الأوراق البحثية والتقارير الصحفية والتحليلات السياسية والإعلامية ذات الصلة داخليا واقليميا ودوليا.
  • Govara Navdewletî ji bo xwendinên Kurdî – Govara Navdewletî ji bo xwendinên Kurdî- govareke zanistî, navnetewî(cîhanî) hhekemî ye.Ev Govar dê bi piştgirîya sintrê demokratî- Erebî li Berlîn- Almanîyayê bê belavkirin
Nationales ISSN-Zentrum für Deutschland
ISSN  2751-3858
International Journal of Kurdish Studies

للأطلاع على البحث “pdf” من خلال الرابط المرفق :-

https://democraticac.de/wp-content/uploads/2026/01/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B9%D8%B4%D8%B1-%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A-%E2%80%93-%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%8A%D8%B1-2026.pdf

الملخص:

تُعدّ أسماء الأيام في اللغة الكردية نموذجاً حيّاً على التراكم الثقافي العميق الذي طوّره المتحدثون بالكردية عبر آلاف السنين، إذ تحمل هذه الأسماء في طيّاتها بصمات لغوية تمتد إلى الحضارة السومرية، وتجسّد تفاعلاً ثقافياً مع الشعوب المجاورة كالحوريين والأورارتيين والميديين. يكشف هذا البحث عن أن نظام التسمية الكردي لا يقوم فقط على الترتيب العددي (من السبت إلى الخميس)، بل يعكس أيضاً تصورات دينية وفلكية قديمة، إذ يرتبط اليوم الأول من الأسبوع الكردي  (Şemî / السبت) بإله الشمس السومري “أوتو/شمش”، فيما يُستمد اسم يوم الجمعة (Înî) من الإلهة السومرية “إنانا”، ما يجعل من التقويم الكردي وثيقة ثقافية تحمل في ثناياها ذاكرة دينية واجتماعية عريقة.

اعتماداً على منهج مقارن تاريخي، يتتبع البحث التحولات الصوتية والدلالية لأسماء الأيام عبر اللغات القديمة، مستعيناً بالنصوص المسمارية، والسجلات اللغوية، والشواهد الأثرية، فضلاً عن المقارنات مع اللغات الشقيقة كالتركية والعربية والفارسية. وتُظهر النتائج أن الكردية لم تكن متلقية فقط، بل كانت فاعلة في التأثير على لغات المنطقة، إذ أُقترضت أسماء مثل “çarşem” و“pêncşem” من الكردية إلى التركية، ما يعزز مكانة اللغة الكردية كمركز إشعاع ثقافي في الهلال الخصيب.

كما يُظهر البحث أن هذا النظام التقويمي يُعدّ أداة من أدوات الحفاظ على الهوية الكردية في وجه التيارات السياسية والثقافية التي سعت إلى طمس الخصوصيات اللغوية، إذ ظلّت أسماء الأيام الكردية صامدة أمام التعريب أو التتريك الجذري، محافظةً على بنيتها العددية وارتباطها بالأساطير القديمة. ويخلص البحث إلى أن دراسة أسماء الأيام ليست مجرد مسألة لغوية ضيقة، بل هي مدخل لفهم ديناميات الاستمرارية الثقافية، وصمود اللغة الكردية بوصفها حاملة لذاكرة شعبية عميقة تمتد إلى ما قبل التاريخ الإسلامي.

ORCID: https://orcid.org/0009-0001-0861-6809

Etîmolojiya Navên Rojên Hefteyê di Zimanê Kurdî de û Girîngiya Wan a Çandî

Kurte

Ev lêkolîn berhema dîrokî û çandî ya navên rojên hefteyê di zimanê kurdî de bi rêbazeke berawirdî-dîrokî vedikole. Bi taybetî, tê de şopandina şemî û înî ji xwedawendên Sumerî (Utu/Šamaş û Inanna) heta bandorên Hurî, Urartî û Medî têne analîz kirin. Şemî wek bingeha hejmarî ya rojên şemî heta pêncşemê tê dîtin, di dema ku Înî wek roja xwedawendiya jinan (Inanna) ji nava vê pergala hejmarî derdikeve.

Daneyên lêkolînê ji tabletên mîmarî, nivîsên dîrokî yên Akkadî, Urartî û Pahlavî, û ji zimanên hevçeman (Tirkî, Erebî, Farisî) hatine berhevkirin. Encam nîşan didin ku kurdî ne tenê zimanekî bandordar bûye, lê belgeyekî zindî yê mîrata Mezopotamyayê ye. Mînaka herî zelal: çarşem û pêncşem bi rasterast ji kurdî ve li tirkî hatine wergirtin (çarşamba, perşembe).

Herwiha, ev pergalê rojan wek amûrekî berxwedana çandî li hemberî asîmîlasyonê hatiye bikaranîn: kurdî bi dirêjahî navên xwe yên rojan parastine, di dema ku zimanên din (wek tirkî) navên kurdî kiribinin bingeha rojan. Ev lêkolîn pêşniyaz dike ku lêkolînên sosyolîngvîstîk li ser karanîna vê pergalê di jiyana rojane, di şahî, bazaran û rîtuelên gelêrî de were domandin.

Abstract

This study investigates the deep etymological and cultural layers of Kurdish weekday names through a historical-comparative lens. Focusing on şemî (Saturday) and înî (Friday), the research traces their evolution from Sumerian deities—Utu/Šamaš (solar god) and Inanna (goddess of love and war)—through Hurrian, Urartian, and Median linguistic strata.

Data were drawn from cuneiform tablets, Akkadian and Urartian inscriptions, Middle Persian texts, and cross-linguistic comparison with Turkish, Arabic, and Persian. Findings reveal that Kurdish retains a solar-based decimal system for Saturday–Thursday (şemî), while înî (Friday) stands apart as a divine-feminine marker, reflecting Inanna’s cultic legacy.

Crucially, the study demonstrates Kurdish linguistic agency: Turkish çarşamba (Wednesday) and perşembe (Thursday) are direct borrowings from Kurdish çarşem and pêncşem. The semantic shift of wāzār (Middle Persian “market”) → Kurdish bazar → Turkish Pazar (Sunday) further illustrates how market-day rituals embedded Kurdish temporal culture into regional calendars.

Beyond etymology, the weekday system functions as a cultural archive: Kurdish communities preserve pre-Islamic solar worship, resist assimilation, and encode identity in everyday speech. The study calls for future sociolinguistic fieldwork on how these names are ritualized in weekly bazaars, festivals, and oral narratives across Kurdistan.

5/5 - (1 صوت واحد)

المركز الديمقراطي العربي

مؤسسة بحثية مستقلة تعمل فى إطار البحث العلمي الأكاديمي، وتعنى بنشر البحوث والدراسات في مجالات العلوم الاجتماعية والإنسانية والعلوم التطبيقية، وذلك من خلال منافذ رصينة كالمجلات المحكمة والمؤتمرات العلمية ومشاريع الكتب الجماعية.

مقالات ذات صلة

زر الذهاب إلى الأعلى